48 miliardów złotych przeterminowanych długów: polski sektor TSL z najwyższym ryzykiem płatniczym w całej gospodarce

Przeterminowane zobowiązania polskich przedsiębiorstw przekroczyły na koniec trzeciego kwartału 2026 roku poziom 48 miliardów złotych — to historyczne maksimum, które powinno zapalić czerwone lampki ostrzegawcze w każdej firmie prowadzącej działalność z polskimi kontrahentami. Szczególnie niepokojąca jest sytuacja w branży transportowej, spedycyjnej i logistycznej, gdzie co dziesiąta firma zmaga się z przeterminowanymi zobowiązaniami. Dane opublikowane przez BIG InfoMonitor oraz Biuro Informacji Kredytowej (BIK) rysują obraz gospodarki, w której problemy płynnościowe coraz mocniej koncentrują się w wąskiej, ale głęboko zadłużonej grupie podmiotów.
Rekordowe zadłużenie przy malejącej liczbie dłużników — co to oznacza w praktyce?
Na pierwszy rzut oka statystyki mogą wydawać się mylące. Liczba firm posiadających przeterminowane zobowiązania nieznacznie spadła — z ponad 320 tysięcy w roku 2020 do blisko 318 tysięcy na koniec września 2026 roku. Mógłby to być sygnał poprawy sytuacji. Problem polega jednak na tym, że całkowita wartość zaległości wzrosła w tym samym czasie o ponad 13,5 miliarda złotych. Oznacza to jedno: mamy do czynienia z mniejszą liczbą dłużników, ale każdy z nich jest zadłużony znacznie głębiej niż kiedykolwiek wcześniej.
Średnia kwota przeterminowanych zobowiązań przypadających na jedną firmę wzrosła z około 107 tysięcy złotych w 2020 roku do ponad 150 tysięcy złotych sześć lat później. To wzrost o ponad 40 procent. Paweł Szarkowski, prezes BIG InfoMonitor, wskazuje wprost, że rosnące zadłużenie skupia się w coraz węższej grupie przedsiębiorstw, co świadczy o strukturalnym charakterze problemów. Te firmy nie mają już rezerw, z których mogłyby skorzystać — wyczerpały bufory płynnościowe i kapitał obrotowy. W praktyce dla wierzyciela oznacza to, że odzyskanie należności od takiego podmiotu będzie znacznie trudniejsze niż w przypadku firmy, która ma chwilowy problem z przepływem gotówki.
Sektor TSL: lider niechlubnego rankingu ryzyka płatniczego
Spośród wszystkich analizowanych gałęzi polskiej gospodarki, to właśnie branża transportu, spedycji i logistyki wyróżnia się najwyższym odsetkiem firm z przeterminowanymi zobowiązaniami. Aż 9 procent przedsiębiorstw z sektora TSL zalega z płatnościami — to absolutny rekord w skali całej polskiej gospodarki. Dla porównania, w większości innych branż wskaźnik ten oscyluje na poziomie kilku procent.
Jeszcze bardziej wymowna jest inna statystyka: na jedną zadłużoną firmę transportową przypadają średnio aż trzy negatywne wpisy w bazach informacji gospodarczej. To nie jest kwestia jednorazowego opóźnienia wobec jednego kontrahenta — to sygnał systemowych problemów z regulowaniem zobowiązań wobec wielu partnerów jednocześnie. Firma, która figuruje w bazie BIG z trzema negatywnymi wpisami, to podmiot, który od dłuższego czasu nie radzi sobie z bieżącymi płatnościami i prawdopodobnie zmaga się z poważnymi trudnościami finansowymi.
Branża TSL jest z natury wyjątkowo wrażliwa na wahania koniunktury gospodarczej i zmiany kosztów operacyjnych. Spowolnienie gospodarcze w Europie Zachodniej — w szczególności stagnacja w Niemczech, które są największym partnerem handlowym Polski i kluczowym rynkiem dla polskich przewoźników — bezpośrednio przekłada się na mniejszą liczbę zleceń i niższe stawki frachtowe. Jednocześnie koszty po stronie operatorów nie maleją: ceny paliw pozostają zmienne i podatne na geopolityczne zawirowania, koszty pracy stale rosną, a kolejne unijne regulacje środowiskowe wymagają kosztownych inwestycji w modernizację floty.
Przemysł: największy nominalny wzrost zaległości
Branża TSL nie jest jedynym sektorem, który powinien budzić niepokój. Przemysł przetwórczy i wytwórczy odnotował największy nominalny przyrost przeterminowanych zobowiązań spośród wszystkich analizowanych sektorów — zadłużenie wzrosło tu o blisko 3 miliardy złotych w porównaniu do roku 2020. Za tym wzrostem stoją dobrze znane czynniki: bezprecedensowe podwyżki cen energii elektrycznej i gazu, drożejące surowce i materiały produkcyjne, a także utrzymujące się, choć stopniowo ustępujące, zakłócenia w globalnych łańcuchach dostaw.
Firmy przemysłowe przez lata finansowały swoje trudności, sięgając po zewnętrzny kapitał — kredyty, linie faktoringowe, pożyczki. W środowisku wysokich stóp procentowych, które utrzymywało się przez znaczną część analizowanego okresu, koszty obsługi tego zadłużenia dramatycznie wzrosły. Rentowność wielu przedsiębiorstw skurczyła się do minimum lub stała się ujemna, a regulowanie zobowiązań wobec kontrahentów stało się kwestią wyboru: komu płacić jako pierwszemu, a komu kazać czekać.
Makroekonomiczny kontekst: efekt domina trwa
Obecna sytuacja nie jest skutkiem jednego kryzysu — to wynik nakładania się na siebie kilku fal negatywnych zjawisk ekonomicznych w stosunkowo krótkim czasie. Pandemia COVID-19 jako pierwsza poważnie zachwiała płynnością wielu firm, wymuszając korzystanie z rządowych tarcz antykryzysowych i odroczone płatności, które — jak pokazują dane — nie zawsze zostały uregulowane. Następnie agresja Rosji na Ukrainę wywołała kryzys energetyczny, który wywindował inflację w całej Europie do poziomów niewidzianych od dekad.
Odpowiedzią banków centralnych były agresywne podwyżki stóp procentowych, które co prawda stopniowo okiełznały inflację, ale jednocześnie znacząco zwiększyły koszty obsługi zadłużenia dla firm i ograniczyły dostępność taniego finansowania. Wreszcie europejska gospodarka weszła w fazę spowolnienia: popyt na towary i usługi transportowe zmalał, marże skurczyły się, a firmy, które przeżyły poprzednie kryzysy głównie dzięki rezerwom i tańszemu finansowaniu, zaczęły popadać w poważne kłopoty.
Eksperci używają pojęcia „efektu domina" — każdy z tych szoków oddzielnie byłby do przeżycia dla większości przedsiębiorstw, ale ich kumulacja w tak krótkim czasie okazała się dla wielu firm zabójcza. Widoczna w danych polaryzacja — mniej firm z problemami, ale głębiej zadłużonych — sugeruje, że słabsze podmioty już upadły lub zostały przejęte, a te, które przetrwały, zrobiły to kosztem własnej płynności finansowej.
Praktyczne implikacje dla menedżerów ryzyka i właścicieli firm logistycznych
Dla każdego, kto prowadzi działalność z polskimi firmami transportowymi lub logistycznymi — jako zleceniodawca, podwykonawca, dostawca czy usługodawca — powyższe dane mają bezpośrednie i praktyczne znaczenie. Ryzyko, że nasz kontrahent z sektora TSL znalazł się w grupie tych 9 procent firm z przeterminowanymi zobowiązaniami, jest realne i znacząco wyższe niż w poprzednich latach.
Co więcej, fakt, że przeciętna zadłużona firma transportowa figuruje w bazach informacji gospodarczej z trzema negatywnymi wpisami, oznacza, że jej problemy finansowe są znane środowisku biznesowemu. Jednak wiele firm wciąż nie sprawdza swoich kontrahentów w dostępnych bazach danych lub robi to jednorazowo — przed podpisaniem umowy — zamiast monitorować sytuację finansową partnerów na bieżąco.
Kluczowe działania, które warto wdrożyć natychmiast
- Wielopoziomowa weryfikacja kontrahentów przed każdą współpracą — sprawdzenie w bazach BIG, BIK, KRS oraz w rejestrach dłużników to dziś absolutne minimum. Warto weryfikować nie tylko nowych partnerów, ale też tych, z którymi współpracujemy od lat, szczególnie jeśli dostrzegamy sygnały ostrzegawcze, takie jak wydłużające się terminy płatności lub prośby o odroczenie faktur.
- Aktywne monitorowanie należności w czasie rzeczywistym — systemy wczesnego ostrzegania, zintegrowane z bazami informacji gospodarczej, mogą automatycznie powiadamiać o pojawieniu się nowych wpisów dłużniczych dotyczących naszych kontrahentów. Im wcześniej zareagujemy, tym większe szanse na odzyskanie należności.
- Skracanie terminów płatności w umowach — kredytowanie kontrahenta własnym kosztem przez 60 lub 90 dni to w obecnych warunkach poważne ryzyko. Warto negocjować krótsze terminy lub zabezpieczać się instrumentami finansowymi, takimi jak faktoring czy ubezpieczenie należności.
- Dywersyfikacja portfela kontrahentów — uzależnienie znacznej części przychodów od jednego lub kilku dużych odbiorców z sektora TSL lub przemysłu to proszenie się o kłopoty. Rozproszenie portfela zmniejsza ryzyko koncentracji i ogranicza straty w przypadku upadłości jednego z partnerów.
- Budowanie rezerw płynnościowych — firmy, które weszły w obecne spowolnienie z poduszką finansową, poradziły sobie znacznie lepiej niż te, które pracowały na granicy płynności. Warto zadbać o to, by własna firma była w lepszej sytuacji niż jej kontrahenci.
Perspektywa dla sektora windykacyjnego i rynku wierzytelności
Dane BIG InfoMonitor i BIK mają istotne znaczenie nie tylko dla firm z branży transportowej, ale też dla całego ekosystemu zarządzania wierzytelnościami. Wyższa średnia wartość długu przypadającego na jednego dłużnika oznacza, że portfele wierzytelności wystawiane na sprzedaż lub przekazywane do windykacji będą miały wyższe nominały jednostkowe — co z jednej strony jest atrakcyjne z punktu widzenia efektywności procesowej, z drugiej zaś niesie ze sobą poważne wyzwania.
Głęboko zadłużona firma transportowa lub przemysłowa, która trafia do windykacji, to zupełnie inny przypadek niż podmiot, który zalega z jedną fakturą z powodu chwilowego opóźnienia. Mamy do czynienia z przedsiębiorstwem, które prawdopodobnie od miesięcy zarządza wieloma długami jednocześnie, priorytetyzuje płatności, negocjuje z wierzycielami i może w każdej chwili złożyć wniosek o restrukturyzację lub ogłoszenie upadłości. W takim scenariuszu szanse na pełne odzyskanie należności są znacząco niższe, a sam proces — dłuższy i bardziej kosztowny.
Eksperci spodziewają się rosnącej liczby postępowań restrukturyzacyjnych i upadłościowych w sektorze TSL oraz przemyśle w nadchodzących kwartałach. Dla podmiotów zajmujących się skupem wierzytelności i windykacją oznacza to zwiększoną podaż spraw, ale też konieczność ostrożniejszej wyceny portfeli i bardziej konserwatywnych założeń dotyczących odzysku.
Polska na tle Europy — czy to wyjątek czy reguła?
Warto podkreślić, że problemy z płynnością w sektorze TSL nie są wyłącznie polską specyfiką. Europejska branża transportowa zmaga się z podobnymi wyzwaniami w większości krajów Unii Europejskiej. Polska jest jednak wyjątkowo mocno eksponowana na te ryzyka z kilku powodów. Po pierwsze, polscy przewoźnicy odpowiadają za ogromną część europejskich przewozów drogowych — Polska jest liderem w transporcie kabotażowym i międzynarodowym w UE. Po drugie, marże polskich firm transportowych były historycznie niskie, co oznacza mniejszy bufor na trudne czasy. Po trzecie, znaczna część polskiego transportu jest zorientowana na rynki zachodnioeuropejskie, a stagnacja w Niemczech uderza w polskie firmy bezpośrednio i natychmiast.
Sytuacja wymaga systemowej reakcji — zarówno na poziomie indywidualnych przedsiębiorstw, jak i instytucji finansowych, ubezpieczycieli należności oraz regulatorów rynku.
Podsumowanie: czas na aktywne zarządzanie ryzykiem
Dane za trzeci kwartał 2026 roku są jednoznacznym sygnałem ostrzegawczym. Rekordowe 48 miliardów złotych przeterminowanych zobowiązań, najwyższy w historii wskaźnik ryzyka płatniczego w sektorze TSL oraz alarmujący wzrost średniej wartości długu na jednego dłużnika — to nie jest chwilowa anomalia. To efekt kumulacji kilkuletnich szoków makroekonomicznych, która uderza najmocniej w firmy, które wyczerpały swoje możliwości samodzielnego wyjścia z kryzysu.
Dla menedżerów ryzyka i właścicieli firm współpracujących z sektorem transportowym i logistycznym wiadomość jest prosta: czas pasywnego oczekiwania na poprawę koniunktury minął. Aktywna weryfikacja kontrahentów, bieżące monitorowanie ich kondycji finansowej i przemyślana polityka kredytowa to dziś nie luksus, ale konieczność. Firmy, które zlekceważą te sygnały, ryzykują, że w niedługim czasie same znajdą się po złej stronie statystyk.











